Wilscy na dobrach moszczenickich

Moszczenickie dobra nie służyły Wilskim. Obrazem tego może być jedyny dzisiejszy wyraźny ślad po ich obecności, czyli pełen symboliki pomnik na grobie młodego Leonarda – niedoszłego gospodarza majątku.

Około 1880 roku nowym właścicielem dóbr w Moszczenicy pod Piotrkowem został ziemianin Ignacy Adam Wilski – dotychczasowy właściciel m.in. pięknego majątku w Wilkowicach pod Skierniewicami. Ignacy krótko cieszył się nowym majątkiem – zmarł w Warszawie 23 października 1883 roku, przeżywszy zaledwie 49 lat. Pozostawił w Moszczenicy żonę Albinę Wilską z Sokolnickich oraz dzieci: 20-letnią Michalinę, 18-letniego Ignacego Przemysława, 17-letnią Stefanię, 14-letniego Tytusa – urodzone jeszcze w Wilkowicach, 12-letnią Helenę, 10-letniego Leonarda, 8-letnią Edmundę Katarzynę, 5-letnią Janinę – urodzone w Rogowie, oraz niespełna roczną Leonę, zwaną pieszczotliwie Lolą – urodzoną w Moszczenicy.

Jeden z przyjaciół Ignacego po jego śmierci napisał tak:

Dobry, towarzyski sąsiad, uczynny, skromny, najlepszy mąż i ojciec, ze swej znacznej fortuny najlepszy robił użytek, ulepszając majątki i niosąc pomoc uboższym krewnym, […] pozostawił po sobie wspomnienie uczciwego człowieka i zacnego, użytecznego obywatela kraju, a sympatia jaką się ogólnie cieszył, niech przejdzie w spuściźnie na jego dzieci.

Pogrzeb Ignacego Adama Wilskiego odbył się w Warszawie 31 października 1883 roku. Nabożeństwo odprawiono w kościele św. Aleksandra, a zwłoki pochowano na cmentarzu powązkowskim przy jego ojcu – zmarłym w 1874 roku mecenasie Leonardzie Wilskim.

Majątkiem po zmarłym zaczęli zarządzać jego pełnoletni synowie Ignacy i Tytus. Ten drugi jednak niedługo objął również majątek w Wilkowicach i to na młodego Ignacego spadł ciężar utrzymania majątku. Najstarsze córki Michalina i Stefania po kilku latach wyszły za mąż i również opuściły Moszczenicę. W sierpniu 1891 roku w wieku 7 lat umarła Lola, najmłodsza z rodzeństwa. Została pochowana na cmentarzu w Moszczenicy.

Wilscy w Moszczenicy zajmowali się rolnictwem i produkcją wełny owczej. Helena była propagatorką domowego przemysłu. Założyła też hodowlę jedwabników – w 1892 roku została członkiem rzeczywistym Towarzystwa Jedwabniczego, a w 1895 członkiem korespondentem na powiat piotrkowski. Kultywowała tradycję ludową – m.in. w 1896 roku wysłała na wystawę wzorów odzieży ludowej w Warszawie „ubiór młodej kobiety zamężnej, samodziałowy”.

Jednak sam majątek nie jest w najlepszej kondycji. Ignacy Adam Wilski wziął pod zastaw nowo nabytego majątku kredyt, którego nie był w stanie spłacić. Teraz ciężar ten przeszedł na ręce jego spadkobierców, zmuszając ich do zmniejszania majątku. W marcu 1895 roku młody Ignacy Wilski sprzedaje kutnowskiemu kupcowi Eljaszowi Herszbaumowi las na moszczenickich dobrach o wielkości 331 morgów, za 104 tys. rubli. Dodatkowo w 1896 roku w wyniku podpalenia spalił się dom drewniany Ignacego w przyległych do moszczenickich dóbr Białkowicach. Trudności spotykają ich także ze strony władz. W grudniu 1891 roku nowo powstałe z inicjatywy cara Mikołaja II, Sosnowieckie Towarzystwo Kopalń i Zakładów Hutniczych zażądało od Wilskich dwa wagony ziemniaków dla górników, z dostawą do Dąbrowy.

Problemy finansowe to nie jedyne zmartwienie. W środku lata, 16 sierpnia 1897 roku w majątku Wilskich dochodzi do tragedii. Podczas kąpieli w jeziorze topi się najmłodszy brat Ignacego Przemysława – współwłaściciel majątku 23-letni Leonard Wilski. Jego pogrzeb odbył się trzy dni później na moszczenickim cmentarzu.

W rok po śmierci Leonarda, w 1898 roku, dobra Moszczenicy zostają po raz kolejny pomniejszone. Tym razem o tereny wykupione pod rozbudowę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej oraz o tereny przeznaczone na uwłaszczenie chłopów i regulację serwitutów. Tego samego roku moszczenicki majątek Wilskich odkupuje za sumę 130 tys. rubli saksoński przemysłowiec Karol Ender.

Ignacy Przemysław Wilski, który rok przed sprzedażą majątku żeni się z Zofią Sulikowską, przenosi się do rodzinnego majątku Rogów oraz Wielka Wola. Działa w towarzystwach rolniczych, jest organizatorem i dyrektorem zrzeszeń przemysłowo-handlowych. Umiera w 1924 roku w Stambule, a pochowany jest wraz ze swoją żoną na cmentarzu w Jeżowie. Jego siostra Helena Wilska poślubia Michała Żukotyńskiego. Umiera w 1943 roku i pochowana jest przy mężu na cmentarzu w Zawadach (obecnie województwo mazowieckie). Najmłodsza żyjąca wówczas córka Albiny Wilskiej, Janina, bierze w 1901 roku ślub z malarzem Karolem Wieruszem-Kowalskim i przenosi się do rodzinnym majątku męża Posada koło Konina, gdzie mieszkają do lat 50-tych XX w. (po II wojnie światowej, już jako jedni z lokatorów majątku).

Moszczenickie dobra nie służyły Wilskim. Szybka śmierć Ignacego Adama Wilskiego spotęgowała problemy finansowe, które ciągnęły się aż do sprzedaży majątku, po którym dla Moszczenicy nastał całkiem nowy okres – fabrykancki.

Przemysław J. Łaski

Udostępnij ten artykuł swoim znajomym:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *